سلجوقیان،عهد سلجوقیان،نظام دیوانی در عهد سلجوقیان

نظام دیوانی در عهد سلجوقیان

این متن شامل 17 صفحه می باشد.

سَلجوقیانیا سَلاجقه، یا آل سلجوق، نام دودمانی است که در قرن‌های پنجم و ششم هجری قمری (یازدهم و دوازدهم میلادی) بر بخش‌های بزرگی از آسیای غربی، شامل ایران کنونی، فرمانروایی داشتند.

[ویرایش] پیشینه سلجوقیان

پیشینه سلجوقیان

تندیس سر یک شاهزاده سلجوقی. قرن دوازده میلادی. نگهداری درموزه متروپولیتن نیویورک.

سلجوقیان در اصلغزهایترکمنبودند که در دورانسامانیدر اطراف دریاچهخوارزم(آرال)،سیردریاوآمودریامی‌‌زیستند.

سلجوقیان که بهاسلامرو آورده بودند، بعد از ریاستسلجوق بن دقاق، نام سلاجقه را به خود گرفتند و بهسامانیاندر مبارزه با دشمنانشان بسیار کمک کردند. پسر سلجوق بناممیکاییلکه بعد از مرگ او ریاست این طایفه را بعهده داشت، چندین حکم جهاد برای مبارزه با (به قول مورخین) کفار صادر کرد.میکاییل سه پسر داشت به نامهاییبغو،چغریوطغرل. این قبیله که یک‌بار در زمان سلجوق بن دُقاق به درهسیحونکوچ کرده بودند، بار دگر بعد از مرگ سلجوق به سرکردگی سه پسر زاده‌اش به نزدیکی پایتخت سامانیان کوچ کردند. اما سامانیان از نزدیکی این طایفه به پایتخت احساس خطر کردند؛ بنابراین سلاجقه بار دگر از روی اجبار بار سفر بسته و به بغرا خان افراسیابی پناه بردند. این حاکم از سر احتیاط، طغرل پسر بزرگ را زندانی کرد. ولی طغرل به کمک برادر خود چغری از زندان رهایی پیدا کرد و با طایفه خود به اطراف بخارا کوچ کردند.در سال ۴۱۶ هجری ترکان سلجوقی به ریاست اسرائیل بن سلجوق برادر میکاییل دست به شورش زدند. اماسلطان محموداو را گرفت و در هند زندانی کرد. از طرف دیگر گروهی از یارانش دست به شورش زدند.

[ویرایش] طغرل

ابتدای سلطنت سلجوقیان را باید با خطبه سلطنت برایرکن الدین ابوطالب طغرل بن میکاییل بن سلجوقدر تاریخ شوال ۴۲۹ هجری درنیشابوردانست. طغرل به کمکابوالقاسم علی بن عبدالله جوینیمعروف به سالار پوژکان، که همواره در دستگاه قدرت طغرل باقی ماند، بهنیشاپوروارد و سلطنت را آغاز کرد. طغرل برای خود اسم اسلامیرکن‌الدین ابوطالب محمدرا انتخاب کرد و این نام و مقام مورد تأیید خلیفه عباسی قرار گرفت. طغرل وزیری با کفایت که او را هم‌ردهخواجه نظام‌الملک طوسیمی‌دانند به نامعمیدالملک کندریداشت و سیاست و تدبیر او به طغرل بسیار کمک کرد.طغرل بیکدر سال ۴۳۳ وارد شهرریشد و این شهر را آباد کرده به پایتختی بر گزید. او سرانجام در رمضان ۴۵۵ هجری بعد از ۲۶ سال سلطنت در سن هفتاد سالگی درریدر گذشت و در مکانی که بهبرج طغرل(درابن بابویه)معروف است دفن شد.

[ویرایش] عضدالدوله محمد آلب ارسلان بن جغری (۴۵۵-۴۶۵هجری)

آلب ارسلانبعد از مرگ عمویشطغرلبه سلطنت رسید و وزارت را بهعمیدالملک کندریسپرد. اما بعد از مدتیآلب ارسلانبه تحریک رقیب عمید الملک یعنیخواجه نظام الملک طوسیاو را به قتل رساند و نفوذ او به خواجه نظام الملک طوسی منتقل شد.بیشتر عمرآلب ارسلاندر جنگ باعیسویانسپری شد. او به قصد گسترش اسلام بهارمنستانحمله کرد و بر آن سرزمین غالب شد. اما بعد از غلبه بر آن سرزمین در سال ۴۶۴ با حملهارمانیوس دیوجانوسامپراتورروممواجه شد. این جنگ با شکست رومیان و دستگیر شدن ارمانیوس دیوجانوس به پایان رسید.آلب ارسلاندر سال ۴۶۵ هجری به دست دسته‌ای ازترکهاکشته شد. او در روزهای آخر عمرش شنید که ترکها دربخاراوسمرقندبه مردم ظلم وستم می‌کنند، بنابراین با لشکری برای سرکوبی آنها حرکت کرد. اما به دست یکی ار ترکهای مخالف کشته شد و سر انجام پیکر او را به مرو منتقل کردند.

[ویرایش] ملکشاه(۴۶۵-۴۸۵هجری)

ملکشاهپسرآلپ ارسلانبعد از مرگ پدرش به کمک خواجه نظام‌الملک به کرسی سلطنت نشست. او به کمک فراست و دانایی خواجه نظام‌الملک توانست به تمام رقیبان سلطنتی خود از جمله شاهزادگان مدعی سلاجقه غلبه کند. بعلاوه اینکه توانست سرزمین‌های تحت اشغال سلجوقیان را گسترش بدهد. از متصرفات او می‌توان به باز پس گیری سمرقند ازفاطمیون مصروانطاکیهاز روم شرقی نام برد.عراق عرب،گرجستان،ارمنستان،آسیای صغیروشاماز دیگر محدوده‌های تخت تصرفات او می‌‌باشد.حکومتملکشاهکه در سال ۴۶۵ هجری آغاز شده بود، بعد از بر کناری خواجه نظام‌الملک و روی کار آمدن تاج‌الملک قمی حرکت رو به زوال را پیش گرفت. عاقبت خواجه نظام‌الملک درنهاوندبدست یکی ازاسماعیلیانبه نام ابوطاهر در سال ۴۸۵ هجری کشته شد. ملکشاه نیز در همان سال زندگی را بدرود گفت.

[ویرایش] انشعاب در حکمرانی سلجوقیان

یه علت گسترش حکومت سلاجقه، ملکشاه کشور را به ایالات و ولایات مختلف تقسیم کرده بود و هر ولایت را یکی از شاهزادگان،امراء یااتابکاناداره می‌کرد.اینان به علت دوری ازاصفهانپایتخت آن عهد و قدرتی که ملکشاه به آنها داده بود، بعد از مدتی شروع به تشکیل حکومتی جدا و مستقل کردند. سلسلهخوارزمشاهیانبه دست انوشتکین غزجه که یکی از امراء بود تأسیس شد. اتابکان نیز برای خود دم از استقلال زدند. درکرمانسلسله سلاجقه کرمان و دررومسلسلهسلاجقه رومبوجود آمد. از طرف دیگر اتابکانآذربایجانو اتابکانلرستانهم ادعای استقلال کردند.