نماز زیباترین جلوه نیایش با پروردگار

این متن شامل 29 صفحه می باشد

نمازعالی ترین واساسی ترین رشته الفت و عامل محبت بین بندگان و حضرت حق است. نماز، نور دل وصفای قلب وروح جان وسلامت روان وفروغ ذات عباد صالح خداست.

فرهنگ نماز، مجموعه حقایق ومعارفی است که بشر در گذرگاه حیات می آموزد تا به نیروی ایمان وجهاد از پایگاه با توجه به این که نماز ستون دین می باشد و اولین فریضه ای است که بعد از بعثت رسول اکرم به ایشان آموزش داده شده و بارها و بارها در روایات واحادیث وآیات بر اهمیت آن تاکید شده است.اما همیشه درعمل مظلوم وکم اهمیت به شمار آمده است.

در این تحقیق تلاش شده به بعضی از زوایای نماز اشاراتی هر چند کوچک شود تا هر آنچه که تا امروز در مورد نماز فراگرفته ایم مجددا یادآوری شود.

با آرزوی آن که این چند صفحه ناچیز بتواند تا حدی از دین بزرگ ما نسبت به نماز بکاهد هر چند که بزرگترین روش برای ادای دین برپا کردن صف های طویل نماز جمعت در تمام دنیا و خواندن آن به خالصانه ترین صورت می باشد.

آمنه ملایی

آذر 1384

نماز زیباترین جلوه نیایش با پرودگار

نماز واجب و فرضیه ای بزرگ است.

وجوب نماز یکی از ضروریات دین مقدس اسلام، فریضه ای بزرگ و وظیفه ای سنگین در این آیین پاک است.

منکر آن از دین خارج و به اتفاق دانشمندان اسلامی کافر است.

و تارک آن ،با اعتراف به وجودش باید تعزیر شود. به علاوه ، اگر منکر وجوب آن،مرد، واصولا مسلمان بوده باشد باین معنا که اتعقا نطفه ایش در حال اسلام پدر و مارد ، و یا یکی از آنها شده باشد که در اصطلاح او را مرتد فطری می خوانند باید کشته شود. واگر این چنین نبوده بلکه خود اسلام اختیار کرده که در این صورت اگر منکر وجوب نماز شد اصطلاحا وی را مرتد ملی می نامند از او توبه می خواهند اگر توبه کرد که هیچ و اگر حاضر به توبه نشد باید او را کشت. و اگر زن مسلمان در هر صورت منکر وجوب نماز شود البته از او توبه می خواهند اگر توبه کرد که خوب واگر توبه نکرد زندانش می کنند و زندان بر او سخت می گیرند تا توبه کند و اگر باز توبه نکرد به همین حال در زندان می ماند تا بمیرد. اما کسی که نماز نکند ولی اقرار به وجوب آن داشته باشد تعزیرش می کنند یعنی او را مقداری شلاق می زنند. اگر نمازش را خواند که کاری با او ندارد واگرباز نماز را ترک کرد برای دومین بار شلاقش می زنند اگر نمازش را خواند که کاری با او ندارد و اگر باز نماز را ترک کرد برای دومین بار شلاقش می زنند واگر در این مرتبه هم نماز نخوانده به فتوای بعضی از فقها باید او را کشت و به فتوای بعضی دیگر در این مرتبه نیز شلاق می خورد اگر سر به راه شد و باز گستاخی نمود و نماز را ترک کرد در این دفعه مسلم است که باید کشته شود. و این خلاف ناشی از اختلاف روایات، مدارک این حکم است که در کتابهای فقهی استدلالی مشروحا بیان شده است چند آیه از قرآن مجید در این باره می نگاریم:

«البته نماز بر مومنان به طور حتم فرض و واجب شده » سوره النساء آیه 104

«نماز را بپای دار ،زیرا نماز-نمازگزار را- از کار زشت وناپسند باز می دارد» سوره العنکبوت آیه 44

«محافظت داشته باشید بر نمازها خصوصا نماز میانه»سوره البقره آیه 240

نماز عمود دین وفرضیه نخستین

در همان لحظه ای که بعثت پیامبر گرامی (ص) آغاز شد ، نماز فرض و واجب باشد. جبرئیل امین به امر خدا آن را به رسول اکرم(ص) در حالی که هنوز هیچ یک از فرایض دینی به عنوان فرضیه ووظیفه جواب نشده بود. نخستین نماز آن حضرت ،نماز ظهر بود که در دامنه کوهی در مکه همراه حضرت علی (ع) به جماعت خواندند.

بحار –ج18-ص196

نماز عصر آن روز را در خانه به همراه خدیجه (س) به جماعت خوانند وبعد از مدتی حضرت ابوطالب با پسرش جعفر به هنگام نماز به خانه پیامبر رفتند و هر دو به صف جماعت پیوستند.

نماز

این متن شامل 49 صفحه می باشد

اتل ما اوحی الیک من الکتاب و اقم الصلوة‌ أن الصلوة‌ تنهی عن الفحشاء‌ و المنکر و لذکر الله اکبر و الله یعلم ما تصبحون . (سوره عنکبوت / آیه 45 )

به نام خداوند بخشنده مهربان

آنچه از کتاب بر تو وحی شده برخوان و نماز را بپا کن که نماز جلوی کارهای زشت و پلید را می گیرد و از همه مهمتر یار خداست و خدا میداند شما چه می‌کنید .

نماز چیست ؟

نمازمراسم مخصوصی است برای پرستش خداوند و راز و نیاز با او است که در آن جنبه های ارزنده و آموزنده خاصی در نظر گرفته شده و به همین جهت شکل مخصوصی به خود گرفته است .

نماز سرود توحید و یکتا پرستی و سرود فضیلت و پاکی است که باید فکر و روح ما را در برابر عوامل روزمره با آنها سرو کار داریم پاک و یکتا پرست نگه دارد.

کمتر کسی است که در زندگی روزانه تن و چهره و البسه ها یش مورد آلودگی قرار نگیرد و به تعویض و تمیز کردن آن می پردازد تا آن ظاهر ناپاک و آلوده را از خود دور گرداند روح ما نیز چنین است و به همین اندازه یا بیشتر در معرض آلودگی است آلودگی به خود خواهی ها و چشم و همچشمی ها و هوس‌ها ،‌ کینه و انتقام و . . . .

بنابراین همانطور که لباس و تن خود را شستشو می دهیم و پاکیزه می کنیم باید روح خود را نیز به سرچشمه پاکی و کمال نزدیک سازیم لحظاتی را به یاد خدا ، به نیایش با او و راز و نیاز با او بگذرانیم و روح آلوده را در چشمه صاف و زلال الهی شستشو دهیم .

این است نمازی که مسلمان روزی چند بار می خواند ـ نماز یکنوع وظیفه شناسی است .

بنام خدا

درعشق تو سوز وسازدارد دل ما چون رشته ســر دراز دارد دل ما

چشمی است که درنمازدارددل ما سرچشمه آب زندگی میگفتند

اهمیت نماز

قبل از بیان هر نکته ایی درباره نماز باید به اهمیت و ضرورت برپایی آن توجه داشت که برای بیان این مطلب به نکاتی چند بسنده می کنیم :

نماز فریضه ای است که در تمام ادیان بوده است : قبل ازخاتم انبیا حضرت محمد (ص) توجه به فریضه نماز در آئین حضرت عیسی بوده است که قرآن از زبان آن حضرت نقل کرده است که خداوند مرا به نماز سفارش کرده است:

«و اوصانی بالصواه )) (مریم / 31). وقبل از او موسی بوده ست که خداوند به او خطاب می کند (( اقم الصلوه لذکری )) (طه / 24). و قبل از همه آنها حضرت ابراهیم بوده است که از خداوند برای خود به ذریه اش توفیق اقامه نماز را می خواهد : (( رب احد لبنی مقیم الصلوه و من ذریتی )) (ابراهیم /40).

با توجه به دلایل و شواهد ذکر شده و می توان بدین نکته پی برد که نماز بهترین راه برای قرب به خداست و به همین خاطر است که اکثر پیامبران به برپایی نماز اشاره داشت لذا هر کس با هر دین و آئین الهی نمی تواند منکر اهمیت نماز شود .

2-نماز در پرتوی همه عبادات است

با نگاهی گذرا به مراسم مذهبی در می یابیم که نماز از چنان اهمیتی برخوردار است که در ایام ویژه مثل شب قدر ،اعیاد اسلامی ، جمعه ، و هر روزی که دارای فضلیت است و برای ایام ری و مراسم مخصوص مثل شب مبعث و میلاد و . . . نماز های مخصوص هم وارد شده است و شاید نتوان ایام مقدسی را پیدا کرد که در برنامه نماز نباشد .

3-جایگاه نماز در نزد اولیاء خدا

علاوه برآیات و احادیثی که نقل شده است رفتار اولیا‌ء خدا نیز اهمیت و جایگاه آنرا بیان می کند . نماز جزو برنامه انبیا بوده است بطوری که حضرت عیسی (ع) در گهواره هم می گوید خداوند مرا تا زنده هستم به نماز و زکات سفارش کرده است :

پایان نامه نماز

این متن شامل 107 صفحه می باشد

قال الامام علىّ بن ابى طالب(علیه السلام): «الله الله فى الصّلوة فإنّها عمود دینکم»: «خدا را، خدا را درنظر گیرید در توجه به نماز، که پایدارى دینتان به نماز باشد». گر چه هر یک از احکام و فرائض دینى به جاى خود از اهمیت و ارزش خاصى برخوردار است، امّا در این میان بعد از معرفت الهى هیچ فریضهاى به والایى مرتبه نماز نرسد. چرا که این، تنها نماز است که معراج مؤمن و عامل تقرب انسان وارسته، به خدا شناخته شده و معیار پذیرش همه واجبات قرار گرفته است. به این جهت آخرین پیام سفیران الهى، سفارش به نماز، این استوانه استوار دین بوده، چنانچه پرسش نخستین روز رستاخیز هم از آن خواهد بود. آرى نماز، تنها محبوبِ دلدادگان به حضرت حق و روشنى دیده و چراغ راه پویندگان کوى دوست و محفل انس خلوت نشینان وادى عرفان است. آنان که زندگى را بىیاد او نخواهند و رستگارى خویش را با شهادت در محراب نماز بینند «فزت ورب الکعبة» و با تمام وجود در راه زنده داشتن نام و یاد خداى خویش و اقامه نماز و راز و نیاز با او کوشند و سرانجام خود فدایى راه نماز شوند «اشهد انّک قد اقمت الصلوة» این همه، جایگاه ویژه و عظمت فوق العاده این فرضیه الهى را روشن مىسازد و همگان را به تعظیم این عالىترین نمونه شعائر الهى وادار مىکند، که هم خود، اهل نماز و راز و نیاز باشند و هم در جهت اشاعه فرهنگ نورانى نماز در جامعه تلاشى پیگیر نمایند، (الذین إن مکنّاهم فى الأرض اقاموا الصلوة)، تا به وظیفه دینى خود عمل نموده باشند و همواره مشمول رحمت بىپایان الهى قرار گیرند. و در این راستا فضلاى اهل قلم حوزه، رسالتى بس عظیم دارند که با تألیف و انتشار آثار ارزشمند دینى، فرهنگ نماز و انس با خداوند متعال را در جامعه دینى ترویج دهند و رایحه دلپذیر معنویت را به فضاى جان همگان بویژه نسل جوان برسانند. چنانچه تاکنون آثار فراوانى را در این رابطه منتشر نمودهاند که از آن جمله است اثر گرانقدر فاضل گرامى جناب حجة الاسلام والمسلمین آقاى مصطفى خلیلى، تحت عنوان «نقش نماز، در شخصیت جوانان». و ما خادمان فرهنگى آستانه مقدّسه مفتخریم که در آغازین روزهاى سالى که به نام اوّلین شهید محراب، «حضرت امام على بن ابى طالب(علیه السلام)» نامگذارى شده، با عنایات کریمه اهلبیت حضرت فاطمه معصومه(علیها السلام) و مساعدتهاى تولیت معظم حضرت آیة الله مسعودى و معاون امور ادارى، مالى ایشان جناب آقاى فقیه میرزایى موفق به چاپ و نشر این اثر گرانمایه شدیم; باشد که گامى در جهت ترویج فرهنگ دینى برداشته و از اقامه کنندگان نماز باشیم.

مقدّمه

حمد و سپاس خدایى را سزاست که شکر شاکرین و حمد حامدین و ذکر ذاکرین و سعى خالصین متوجه درگاه اوست. ستایش بیکران مرا و راست که در خلق خویش هیچ کاستى نگذاشت بل همه مخلوقات حتى پست ترین شان را به راستى بگذاشت. تسبیح لایتناهى بر آستان او که آدمى را در مسیر سعادت بر همه موجودات، ولایت و تاج خلافت در سیاره زمین بر او کرامت و خلعت «لقد کرّمنا» بر اندامش عنایت و بعد از تکوین، مصداق «فتبارک» بر قامتش مقالت فرمود.

حمد و آفرین بر ذات جهان آفرین که هستى را آمیخته با حکمت و تعالیم را براى بشر همراه با مصلحت و براى وصول به سربلندى و عزّت توأم ساخته است.

و درود بى پایان بر ختم پیامبران و فص رسولان و اهل بیت و پاکان که شریعت به دست ایشان پایان و حجت خدا به عصمت آنان تمام گردید.

درود بى منّت و سلام با عزت بر سالکان راه طریقت و شاهدان کوى حقیقت که سر در راه حفظ شریعت در کف اخلاص نهاده و نزد دوست تحفه بردند.

با حمد بى انتهى بر ذات ربوبى و درود بى منتهى بر شأن مصطفوى، مُصحف بى مقدار نماز را محمّد ساخته تا شاید از این فریضه الهى که بزرگترین و مهمترین فریضه در تمامى ادیان الهى تشریع شده، نفوس مستعده بهره گیرند.

بر همه جوانان معزّز و مکرّم، معرفت به این نکته لازم است که در دین مبین اسلام، نماز لبیک همه ذاکران، عمل آزادگان، طواف عارفان، میقات کعبه عاشقان، سعى وصفاى پاکدلان، پرواز بیدار دلان مقصد سالکان، داروى دلهاى مجروح، شفاى قلبهاى محزون و تسکین دلهاى مفتون است. نماز کمال عابدان و معراج عالمان، معبد عاشقان و گل خوشبوى بوستان قلب پاک جوانان است.

جوان چون واجد قلب پاک و فاقد و فارغ از هرگونه ارزشهاى ناپاک است مىتواند با نماز، پلّههاى کمال را طى کند و به قلّه جمال باریابد. با برپایى نماز به مقام سرورى و سیادت راه یابد و دعاى اللهم اجعلنى للمتقین اماماً (خدایا مرا پیشواى پرهیزکاران قرارده) را ورد کلام خود سازد.

چون که هیچ عملى مثل نماز بینى شیطان را به خاک مذلّت نمىساید و توجهات الهى را نصیب انسان نمىسازد و هیچ بندهاى جز از طریق نماز به مقام قرب نمىرسد. بسیار زیبا فرمودهاند آن رهبر فرزانه که: «مبتدىترین

انسانها رابطه خود را با خدا به وسیله نماز آغاز مىکنند. برجستهترین اولیاء خدا نیز بهشت خلوت اُنس خود با محبوب را در نماز مىجوید. این گنجینه ذکر و راز را هرگز پایانى نیست و هر که با آن بیشتر آشنا شود جلوه و درخشش بیشترى در آن مىیابد»(1).

پس بیائیم همّت نمائیم که با تمسک به نماز به مقام قرب، راه یابیم و جوانى خویش را با سیره مردان الهى گره زنیم تا شاید در جهان جاودانى در منزلگه صادقان و صالحان منزل گزینیم که طوبى لهم و حسن مآب.

براى جوانان عزیز باید مسلّم باشد که هر چه در بهار جوانى کاشتند در پائیز پیرى درو خواهند نمود و به سنین بعد از جوانى عبادت را موکول نمودن از وسوسههاى شیطانى است.

جوانا ره طاعت امروز گیر***که فردا جوانى نیاید ز پیر

* * *

ــــــــــــــــــــــــــــ

1 ـ پیام مقام معظم رهبرى آیة الله خامنهاى، مهرماه 1370.

فصل اوّل :

نقش نماز در شخصیت جوانان

براى پرداختن به این موضوع که نماز در ساختار شخصیت جوان، موجد چه آثارى بوده و نقش و تأثیر آن تا چه حدى است به نظر مىرسد که تبیین و توضیح چند مطلب در این باب لازم و ضرورى باشد. نخست حقیقت و روح نماز است و دیگرى اهمیت دوران نوجوانى و جوانى و نیز روحیه انفعالى و تأثیر پذیرى این نسل (نسل جوان) در مقابل عوامل خارجى است. به نظر مىرسد تا وقتى که مطالب و مسائل مزبور روشن نشود و جایگاه خود را پیدا نکنند فواید و آثار این امر عبادى یعنى نماز در زندگى جوانان در پردهاى از ابهام خواهد ماند و قطعاً موضوع مورد بحث، موضع و جایگاه حقیقى خود را پیدا نکند. لذا به همین خاطر ابتدا به مطالب مزبور پرداخته، سپس ارتباط نماز با تعدیل و تکامل شخصیتى و ایفاى نقش آن در زندگى فردى و اجتماعى جوانان را بیان خواهیم کرد.

روح و حقیقت نماز

نماز لفظ و واژهاى است که در متون دینى ما بعنوان «صلاة» از آن یاد شده و داراى معانى متعدّدى بوده که یکى از آن معانى، همین عمل مخصوصى است که به نام «نماز» در دین اسلام تشریع شده است. این لفظ در برخى از آیات به معناى سلام و تحیت آمده است آنجا که خداوند در قرآن مىفرمایند: إنَّ الله وملائکته یصلّون على النّبى یا ایّها الذین آمنوا صلّوا علیه وسلّموا تسلیماً.

«همانا خداوند و فرشتگان بر پیامبر(صلى الله علیه وآله وسلم) درود مىفرستند شما هم اى اهل ایمان بر او صلوات و درود بفرستید و با تعظیم بر او سلام گوئید»(1).

و در آیه دیگر با اشاره به همین معنى مىفرمایند: هو الذى یصلى علیکم وملائکته «اوست خدایى که هم او و هم فرشتگانش بر شما تحیت و رحمت مىفرستند»(2).

وبه معناى دعا هم در برخى از آیات آمده است. آنجا که به پیامبر(صلى الله علیه وآله وسلم)دستور گرفتن زکات داده مىشود خداوند مىفرماید بعد از گرفتن زکات براى آنها و در حقشان دعا کن. خذ من اموالهم صدقة تطهّرهم وتزکیهم بها وصلّ علیهم إنّ صلواتک سکن لهم.

«اى رسول ما، تو از مؤمنان صدقات را بگیر تا بدان واسطه نفوس آنان را پاکیزه سازى و آنها را به دعاى خیر یاد کن همانا دعاى تو در حق آنان، موجب تسلى خاطر

ــــــــــــــــــــــــــــ

1 ـ سوره مبارکه احزاب، آیه 56.

2 ـ سوره مبارکه احزاب، آیه 43.

آنهاست»(1). «صلاة» به هر دو معناى مزبور که در حقیقت به معناى واحد بر مىگردند که همان دعا باشد مورد بحث ما نیست بلکه مراد از «صلاة» همان معنایى است که با طریق مشخص و با ارکان مخصوص و جزئیات معین از طرف شارع مقدس، حقیقت پیدا کرده است و پیامبر خاتم(صلى الله علیه وآله وسلم)آن حقیقت نازله را در عمل تشریع و خود، آن را تحقق عملى بخشید. نه تنها شخص پیامبر(صلى الله علیه وآله وسلم) در طول عمرش به عمل بدان پاى بند بود بلکه همه مسلمین موظف بودند که آن را شبانه روز پنج بار بجاى آورند. اَقم الصلاة لدلوک الشمس الى غسق اللیل.

«نماز را از زوال خورشید تا نهایت تاریکى شب برپا دار»(2).

که این آیه اشاره اجمالى به نمازهاى پنج گانه دارد. نماز با این شیوه مرسوم که مصداق آن براى همه مسلمین روشن و آشکار است چیزى نیست که مورد فهم و درک نباشد چون آنچه که از سنّت رسول اکرم(صلى الله علیه وآله وسلم)و اهل بیتش استفاده مىشود پر واضح است که این تلقى از نماز یعنى اعمال مخصوصهاى که با تکبیرة الاحرام شروع و به سلام ختم مىگردد. و این است معناى دیگرى که از آیات استفاده مىشود. آنچه که مسلّم است این است که این عمل ظاهرى که اصطلاحاً بدان نماز گفته مىشود تمام حقیقت نماز نیست بلکه این صورت و چهره ظاهرى آن است. نماز امرى

ــــــــــــــــــــــــــــ

1 ـ سوره مبارکه توبه، آیه 103.

2 ـ سوره مبارکه اسراء، آیه 78.

است الهى که تحقق آن همانند سایر امور داراى ظاهر و باطن است که در متون دینى به هر دو جهت آن اشارت رفته است. تصویر ظاهرى نماز همان است که با اعمال مخصوصه انجام گیرد و حفظ آن نیز فرض و واجب است امّا روح و باطن نماز عبارتست از: اخلاص، حضور قلب، ذکر خداوند و تعظیم در مقابل او، امید و دلبستگى به ذات ربوبى، اعتماد و رکون به وجود سرمدى و محو شدن در مقابل ذات یکتایى که در مقابل عظمت و جلالت او قیام نموده است. حقیقت نماز اعم از معناى ظاهر و باطن